Trang chủ » Giới thiệu sách mới » #

Tập tục đời người

Phan Cẩm Thượng là họa sỹ và nhà nghiên cứu nghệ thuật. Ông từng dạy học, viết báo và sách về văn hóa nghệ thuật. “Tập tục đời người” là cuốn sách thứ hai trong bộ sử Văn minh Việt Nam gồm bốn cuốn của Phan Cẩm Thượng mà ông dự định sẽ hoàn thành trong vòng bốn tới năm năm nữa. Kết cấu cuốn “Tập tục đời người” gồm có sáu chương: người nông dân và tứ khoái; những không gian sinh tồn; 4 mùa và các hội lễ; tín ngưỡng và hệ thần; tập tục ẩm thực và ăn mặc; thời gian xưa và cuộc đời hiện tại. Ở nội dung cuốn sách này, ông nhấn mạnh Cội gốc của mọi tập tục Việt Nam đều bắt đầu từ và trong người nông dân. Chính những người lao động chân lấm tay bùn này, thông qua cách thức kiến tạo, tổ chức đời sống của mình đã nhào nặn nên hàng loạt thói quen, ước định, sự ràng buộc và nới lỏng các chuẩn mực và giá trị vật chất, tinh thần. Kể cả những sinh hoạt thường ngày, từ ăn uống, ngủ nghỉ, vệ sinh đến chuyện dựng vợ gả chồng, hôn nhân, tang ma, cưới hỏi…

Người Việt có câu: “Đất có lề, quê có thói, hay Đất có thổ công, Sông có hà bá.” Chính là muốn nói đến những tập tục riêng của từng vùng miền, được truyền thừa kế tiếp, đời sau cứ thế làm theo đời trước. Tập tục cũng được sinh ra, lớn lên và mất đi như tất cả đời sống con người. Ví dụ như tục thờ Thần Mặt Trời nay đã không còn, hay tục ăn trầu, nhuộm răng đen dù không còn phổ biến nhưng nó vẫn còn hiện diện cho đến ngày nay. Mỗi một tập tục ra đời đều có lí của nó, nó phản ánh một sự thay đổi, sự phát triển nhất định nào đó trong xã hội. Những tập tục mới hình thành còn tạo ra các kết cấu xã hội hiện đại và tâm lý mới. Ví dụ như cách xưng hô xưa “mày-tao” đến thời nay đã sinh ra rất nhiều đại từ danh xưng dùng trong giao tiếp giữa các thành viên trong gia đình đã cho chúng ta thấy một sự thay đổi lớn về đạo đức, các quan niệm, cách nhìn nhận của con người xưa-nay. Thế giới hiện đại trở nên mở hơn với tất cả các dân tộc, họ nhìn nhận và học hỏi nhau cái gì cần duy trì, cái gì cần bỏ đi hay thay đổi. Và rõ ràng điều này là chính đáng và cần thiết để phát triển.

Trong nội dung cuốn sách, tác giả thường đặt tập tục của người nông dân Việt với các tộc người thiểu số khác, như Tày, Mường, Thái ở phía Bắc và Chăm hay tộc người Tây Nguyên ở khu vực phía Nam. Những so sánh ở đây, dù để nhìn ra sự tương đồng hoặc dị biệt, thì vẫn chưa thể đi đến tận cùng vấn đề. Độ khó, phức tạp của mỗi tập tục của tộc người thách thức tất cả những ai muốn hoàn thiện một cái nhìn tổng thể về Việt Nam. Tuy nhiên, để xét về tác giả Phan Cẩm Thượng, với hơn 20 năm nghiên cứu, khảo cứu về văn hóa, tập tục của người nông dân Việt Nam trong hai thế kỷ 19 và 20, ông đã đưa ra nhiều góc nhìn đa dạng về cách mà người nông dân Việt Nam sống đời sống tinh thần của mình. Ông còn xâu chuỗi các góc nhìn từ các nhà nghiên cứu khác nhau về cùng một tập tục ở nhiều vùng miền, dân tộc để người đọc có cái nhìn hệ thống, nhiều chiều. Ngoài lợi thế của người từng thực địa nhiều nơi, ông còn có lối viết mềm mại, hóm hỉnh, nhiều ẩn ý cùng hệ thống hình ảnh minh họa được sắp xếp và chú thích kĩ cũng làm nên điểm hấp dẫn của cuốn sách.

Ai, cái gì quyết định cái số mệnh, cái “đời người” của mỗi cá nhân chúng ta? Không có “đời người” nào đứng ngoài mỗi cá nhân và ngược lại. Ở mỗi tập tục, mỗi trang sách chúng ta đều dễ dàng bắt gặp cha ông, tổ tiên, cuộc sống của chính mình ở đó và chúng vẫn đang được tiếp diễn có lẽ là không bao giờ dừng lại.

Sách hiện có tại Thư viện Đại học Hoa Sen

--- Thông tin Thư mục ---

Phan, Cẩm Thượng
Tập tục đời người : văn hóa tập tục của người nông dân Việt Nam thế kỷ 19 - 20 / Phan Cẩm Thượng - Hà Nội : Hội Nhà văn/Nhã Nam, 2017. - 611 tr. : minh họa ; 27 cm. 
ISBN: 9786045398609 

Phân loại xếp giá: 306.095 97 / PH-T

Tiếng Việt